Choroby grzybowe w uprawie pszenżyta ozimego i ich zwalczanie
Pszenżyto ozime, choć bardziej odporne niż pszenica, jest narażone na szereg chorób grzybowych, które mogą znacząco ograniczyć plon i obniżyć jakość ziarna. Szczególnie groźne są infekcje atakujące liście i kłosy, gdyż wpływają one bezpośrednio na powierzchnię asymilacyjną i nalewanie ziarna. Część chorób powoduje dodatkowe straty w postaci mikotoksyn, dyskwalifikujących ziarno z obrotu paszowego i spożywczego. Dlatego skuteczna ochrona fungicydowa, wsparta agrotechniką, jest kluczowym elementem uprawy.
Najczęstsze choroby grzybowe pszenżyta ozimego
- Mączniak prawdziwy zbóż i traw (Blumeria graminis) – biały, mączysty nalot na liściach i źdźbłach, prowadzący do ich przedwczesnego zasychania.
- Septorioza liści i plew (Zymoseptoria tritici, Parastagonospora nodorum) – brunatne plamy z nekrozą tkanki, redukcja fotosyntezy i obniżenie masy tysiąca ziaren (MTZ).
- Rdza brunatna (Puccinia triticina) – brunatne, pylące skupienia na liściach, szybkie rozprzestrzenianie się w warunkach ciepła i wilgoci.
- Rdza żółta (Puccinia striiformis) – żółte prążki na liściach, choroba coraz częściej pojawiająca się w Polsce, szczególnie w chłodniejszych rejonach.
- Fuzarioza kłosów (Fusarium spp.) – powoduje bielenie kłosów, spadek jakości ziarna i obecność groźnych mikotoksyn (DON, ZEA).
- Choroby podstawy źdźbła – zgorzel podstawy źdźbła i fuzaryjna zgorzel korzeni ograniczają pobieranie składników pokarmowych i zwiększają ryzyko wylegania.
- Czarna plamistość liści (Alternaria spp.) – powoduje przedwczesne starzenie się liści, nasila się w latach wilgotnych.
Środki grzybobójcze i substancje czynne
Zabiegi fungicydowe w pszenżycie ozimym wykonuje się zwykle w trzech krytycznych momentach: T1 (początek krzewienia), T2 (liść flagowy), T3 (ochrona kłosa). W ochronie stosuje się substancje o działaniu systemicznym, kontaktowym i wgłębnym, należące do różnych grup chemicznych.
- Triazole (protiokonazol, tebukonazol, epoksykonazol, difenokonazol) – skuteczne wobec septoriozy, rdzy i fuzariozy kłosów.
- Strobiluryny (azoksystrobina, piraklostrobina, fluoksastrobin) – działanie zapobiegawcze, zwalczają mączniaka, rdze i septoriozy, przedłużają „zieloność” liści.
- Karboksyamidy (SDHI) (biksafen, boskalid, fluopyram) – silne działanie na septoriozy i choroby podstawy źdźbła.
- Chlorotalonil, folpet – fungicydy kontaktowe, stosowane zapobiegawczo, spowalniają rozwój odporności patogenów.
- Metrafenon – szczególnie skuteczny przeciw mączniakowi prawdziwemu.
- Środki biologiczne – preparaty zawierające Bacillus subtilis czy Trichoderma spp., wspierające ochronę integrowaną i ograniczające fuzariozę.
Profilaktyka i dobre praktyki
- Płodozmian – unikanie uprawy zbóż po sobie zmniejsza presję chorób podstawy źdźbła i fuzariozy.
- Uprawa resztek pożniwnych – przyspieszenie mineralizacji słomy ogranicza źródła infekcji.
- Dobór odmian – warto wybierać odmiany tolerancyjne na septoriozę i rdze.
- Zbilansowane nawożenie – nadmiar azotu sprzyja mączniakowi i wyleganiu, niedobór potasu obniża odporność roślin.
- Monitoring plantacji – regularne lustracje pozwalają wykryć pierwsze ogniska infekcji.
- Rotacja fungicydów – stosowanie środków z różnych grup chemicznych zapobiega powstawaniu odporności patogenów.
Ochrona pszenżyta ozimego przed chorobami grzybowymi to proces wymagający systematyczności i integrowanego podejścia. Zabiegi fungicydowe w kluczowych fazach rozwojowych roślin pozwalają utrzymać zdrowy łan i wysoki potencjał plonowania, a działania profilaktyczne ograniczają presję patogenów w kolejnych sezonach. Dzięki temu możliwe jest uzyskanie stabilnego i jakościowego plonu, przydatnego w żywieniu zwierząt i przetwórstwie spożywczym.
-p.webp)
